Bij ruziënde ouders die jaren na de feitelijke scheiding nog steeds van het ene conflict in de volgende gerechtelijke procedure rollen, moeten er bellen gaan rinkelen. Dat geldt ook wanneer de ene ouder de andere beschuldigt van kindermishandeling en zo het kind als psychologisch wapen inzet om de ex-partner buiten te sluiten. ‘Gevalletje vechtscheiding, wordt er dan al snel geroepen, zonder dat er gedegen onderzoek is gedaan. Op basis daarvan worden interventies ingezet als mediation en ouderschapstrajecten waarbij de ex-partners moeten leren communiceren om samen invulling te kunnen geven aan het ouderschap.
Meestal zonder resultaat.
Deze interventies kunnen prima werken in een gewone echtscheiding, maar als er vermoedens zijn van ouderverstoting werken ze eerder contraproductief. Het conflict escaleert en de afgewezen ouder raakt nog verder van zijn of haar kind(eren) vervreemd, omdat de manipulatie en beïnvloeding door de controlerende ouder niet wordt doorzien. Toch verwijzen rechters nog regelmatig door naar dergelijke trajecten, waarvan de praktijk laat zien dat deze niet succesvol zijn om hoogconflictsituaties en ouderverstoting aan te pakken en het contact tussen ouder en kind te herstellen.
Ouderverstoting is geen vechtscheiding
Experts en wetenschappers wereldwijd zien ouderverstoting als kindermishandeling en als ex-partnergeweld. Deze vorm van huiselijk geweld, die de (psychische) gezondheid en het welzijn van kinderen én volwassenen ernstig schaadt, vraagt om specifiek op dit gebied opgeleide en getrainde specialisten. Volgens dr. Jennifer Harman, psycholoog, onderzoeker en co-auteur van een boek over ouderverstoting, worden situaties waar sprake is van ouderverstoting nog te vaak beschouwd als een 'eenvoudig' geschil over zorg- en omgang en wordt de ouders verweten dat ze niet in staat zijn met elkaar te communiceren. 'We moeten stoppen met het ontkennen dat ouderverstoting bestaat,' zegt Harman.
Door situaties waar (mogelijk) ouderverstoting speelt te bestempelen als een 'vechtscheiding', bestaat het risico dat relatie- en (psychische) geweldspatronen verborgen blijven in plaats van dat die zichtbaar worden, zegt psycholoog en expert op het gebied van geweld in relaties, dr. Sietske Dijkstra*). Zelf gebruikt zij liever de term complexe scheiding omdat die uitnodigt om de verschillende aspecten in hun onderlinge samenhang te bezien. Pas daarna kan een oplossingsrichting bepaald worden. Voor ingewikkelde zaken als complexe scheidingen en complex ouderschap, bestaan volgens Dijkstra geen pasklare oplossingen. Iedere zaak is anders en vraagt om maatwerk.
Moed en onbevreesdheid
Van professionals vraagt dat naast expertise en gedegen training, maar ook moed en een zekere onbevreesdheid om kritische vragen te durven stellen, zegt Dijkstra. Er is meer aandacht nodig voor relatie-, machts- en geweldspatronen na scheiding. Uit onderzoek blijkt dat geweld en mishandeling bij complexe scheidingen door veel professionals nog wordt onderschat.
Verstoten ouders vragen hier al jaren aandacht voor en dringen aan op ingrijpende wijzigingen van 'het systeem'.
*) Sietske Dijkstra, Beweging brengen in complexe scheiding en complex ouderschap. In: Frerks, Jongbloed en Uitslag, Vechten, straffen of helen in mediation: dilemma, paradox of contradictie (2016).